24 organizacje pozarządowe wystosowały list otwarty do premiera Donalda Tuska w sprawie przyszłości subregionu Turów. Pod apelem podpisali się także lokalni działacze oraz Rafał Gronicz – burmistrz Zgorzelca i przewodniczący Komitetu Transformacji Subregionu Turów. Poniżej przedstawiamy pełną treść listu.
Wrocław, Zgorzelec, Warszawa, 18 maja 2026 r.
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
Sz. P. Donald Tusk
Al. Ujazdowskie 1/3
00-583 Warszawa
List otwarty do Prezesa Rady Ministrów
w sprawie pilnej potrzeby transformacji subregionu Turów
Szanowny Panie Premierze,
zwracamy się do Pana z pilnym apelem o podjęcie zdecydowanych działań w sprawie transformacji subregionu Turów. Brak realnego planu dla tego regionu staje się jednym z najpoważniejszych zaniedbań polityki transformacji energetycznej Polski.
Dziś podtrzymywana jest niebezpieczna fikcja, że kompleks Turów może funkcjonować jeszcze przez dekady, a transformacja nie wymaga natychmiastowych działań ze strony rządu. Tymczasem dostępne analizy ekonomiczne i energetyczne wskazują jednoznacznie: czas na przygotowanie wygaszania kompleksu Turów kończy się właśnie teraz. Brak decyzji to rosnące ryzyko załamania społeczno-gospodarczego regionu – scenariusza, który Polska zna z doświadczeń Wałbrzycha lat 90’.
Skala potencjalnych skutków jest ogromna. Kompleks Turów (kopalnia i elektrownia) zatrudnia obecnie około 3500 osób, a kolejne kilka tysięcy miejsc pracy zależy od niego pośrednio. Oznacza to, że nawet kilkanaście tysięcy osób w regionie jest narażone na utratę pracy lub dochodów w wyniku niekontrolowanego wygaszania kompleksu. Obawy te podzielają samorządy, mieszkańcy regionu oraz pracownicy kompleksu Turów – i coraz głośniej mówią o tym, że rząd nie odpowiada na ich realne potrzeby. Brak planu na transformację oraz dywersyfikacji lokalnej gospodarki to nie tylko zaniedbanie, ale świadome pozostawienie regionu w stanie niepewności, w którym koszty transformacji poniosą przede wszystkim pracownicy i mieszkańcy regionu.
Turów nie ma przyszłości ekonomicznej do 2044 r.
Eksperci w tej sprawie są zgodni. Wobec postępów transformacji przy wzrastającym szybko udziale OZE w polskim miksie energetycznym, jesteśmy przekonani, że Kompleks Turów nie ma szans ekonomicznych funkcjonować aż do 2044 r.
W 2024 r. eksperci Fundacji Instrat przygotowali na ten temat obszerny raport pt. „Zmierzch węgla brunatnego”. Stwierdzają w nim, że:
„(…) Wysokie koszty stałe odkrywki sprawiają, że utrzymanie elektrowni na węgiel brunatny w roli rzadko uruchamianych mocy szczytowych i sezonowych nie będzie opłacalne. Analiza modelarska Instrat wskazuje na zasadność zamknięcia tego sektora najpóźniej w perspektywie 2030–2035.
“Już teraz Turów musi dopasowywać profil pracy do zmieniającej się produkcji z OZE. W przyszłości, za codzienną współpracę z OZE odpowiadały będą elastyczne jednostki gazowe, o niższych kosztach emisji EU ETS. (…) Nasze wyliczenia wskazują, że musimy zacząć poważne przygotowania do wygaszenia kompleksu już pierwszej połowie lat 30.”
Co istotne, również strategia Polskiej Grupy Energetycznej (PGE) wskazuje na faktyczne odejście od węgla w tym horyzoncie – dokument nie przewiduje produkcji energii elektrycznej z węgla po 2035 roku. Oznacza to, że nawet właściciel kompleksu przewiduje jego wygaszenie znacznie wcześniej, niż deklarowany dziś rok 2044.
Niepokój w nas budzi fakt, iż w wyniku polityki poprzedniego rządu i obecnego, a także PGE – subregion oraz Kompleks Turów, w przeciwieństwie do większości regionów węglowych w Polsce, pozostaje:
- bez adekwatnego Planu Sprawiedliwej Transformacji,
- bez dostępu do dedykowanych środków unijnych,
- bez jasnej strategii rządu.
Olbrzymim problemem jest kwestia rozproszonej odpowiedzialności za transformację porzuconych przez poprzednią władzę regionów węglowych jak Turów. Doświadczenia innych regionów węglowych – w Polsce (Wielkopolska Wschodnia) i Europie – pokazują jasno: transformacja udaje się tam, gdzie jest silne przywództwo i jasny plan działania. Potrzebne są natychmiastowe decyzje.
Dlatego, wraz z licznych gronem ekspertów, naukowców, mieszkańców regionu oraz organizacji pozarządowych, apelujemy o podjęcie trzech kluczowych kroków.
- Wyznaczenie jednego ośrodka odpowiedzialności.
Rząd powinien niezwłocznie wskazać resort odpowiedzialny za koordynację transformacji subregionu Turowa. Naszym zdaniem może to być najbardziej predestynowany w rządzie np. Minister Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich;
- Ustalenie harmonogramu wygaszania kompleksu
Na podstawie licznych raportów i ekspertyz ekonomiczno-społecznych, strategii Grupy PGE, określenie przez rząd – podobnie jak w wypadku Bełchatowa – harmonogramu wyłączania poszczególnych bloków elektrowni oraz kopalni Turów;
- Przygotowanie planu sprawiedliwej transformacji i dywersyfikacji lokalnej gospodarki.
Równolegle, znając harmonogram, minister koordynujący winien jak najszybciej zainicjować przygotowanie Planu Sprawiedliwej Transformacji subregionu włączając szeroko stronę biznesową, społeczną i samorządową (lokalną i wojewódzką). Plan ten powinien, opierając się na dostępnych środkach krajowych i europejskich, zapewnić realne alternatywy gospodarcze dla regionu.
Pod listem podpisali się:
1. Stowarzyszenie Ekologiczne EKO-UNIA – Radosław Gawlik
2. Fundacja Mission Possible – Tomasz Waśniewski
3. Pracownia na rzecz Wszystkich Istot – Katarzyna Wiekiera
4. Fundacja Instytut na rzecz Ekorozwoju– Wojciech Szymalski
5. Ekowyborca – Beata Borowiec
6. Fundacja Frank Bold – Bartosz Kwiatkowski
7. Fundacja GAP Polska– Zdzisław Nitak
8. Zielony Instytut – Dariusz Szwed
9. Stowarzyszenie Ekologiczne „Eko-Przyjezierze”– Józef Drzazgowski
10. Polski Klub Ekologiczny Okręg Mazowiecki– Zbigniew Karaczun
11. Fundacja Ekologiczna Zielona Akcja – Irena Krukowska-Szopa
12. Komitet Transformacji Subregionu Turów – Rafał Gronicz
13. Stowarzyszenie Rozwoju Innowacyjności Energetycznej – Joanna Tokarczuk
14. Fundacja Instrat – Michał Hetmański
15. Stowarzyszenie Ziębicka Inicjatywa Obywatelska – Jacek Rogoliński
16. Fundacja Greenpeace Polska – Anna Meres
17. Stowarzyszenie DOM KOŁODZIEJA – Elżbieta Lech-Gotthardt
18. Społeczny Instytut Ekologiczny – Elżbieta Lenarczyk
19. Fundacja EkoRozwoju – Krzysztof Smolnicki
20. Towarzystwo na rzecz Ziemi – Robert Wawręty
21. Stowarzyszenie Dolnośląski Kongres Kobiet – Magdalena Rozwadowska
22. Stowarzyszenie Zgorzelec Miasto Dialogu – Edyta Krajniak-Burba
23. Koło Gospodyń Wiejskich w Dłużynie Górnej – Magdalena Wiewióra
24. Stowarzyszenie Media Lokalne – Magdalena Kościańska
